Şam Süleymaniye Külliyesi 15 yıl sonra yeniden ibadete açıldı: Kanuni'nin Mimar Sinan'a yaptırdığı tarihi tekkede ilk ezan okundu

Şam'ın merkezinde, Barada Nehri kıyısında yer alan Süleymaniye Külliyesi, Osmanlı'nın Arap coğrafyasındaki en önemli mimari mirasları arasında sayılıyor. Yerel halk arasında "Tekkiye" olarak da bilinen külliye, restorasyonun tamamlanmasıyla yeniden ziyaretçilerini ve cemaatini ağırlamaya başladı. Açılış töreninde, 14-15 yıllık aranın ardından tarihi caminin minarelerinden ilk ezan okundu. Haberlerde kapalı kalınan süre 14 ya da 15 yıl olarak veriliyor; külliyenin kapanması Suriye'de 2011'de başlayan iç savaşın ilk yıllarına denk geliyor.

Açılış töreninde ilk ezan ve ilk namaz

Restorasyonun ardından düzenlenen törene Türkiye'nin Şam Büyükelçiliği yetkilileri, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) temsilcileri, Suriye hükümetinden bakanlar ve Şam Valisi katıldı. Törende ezanın okunmasının ardından cemaat yıllar sonra ilk kez külliyenin camisinde öğle namazı kıldı. Caminin imamı Abdülrauf eş-Şeyh Necip, külliyenin geçmişte Harameyn'e, yani Mekke ve Medine'ye giden hacıların ve hac kervanlarının önemli bir durağı olduğunu hatırlatarak yapının yeniden ibadete açılmasından duyduğu memnuniyeti dile getirdi.

Mimar Sinan'ın Şam'daki imzası

Süleymaniye Külliyesi, Kanuni Sultan Süleyman'ın emriyle Mimar Sinan tarafından tasarlandı ve 1554-1559 yılları arasında inşa edildi. Külliye, Memlük Sultanı Baybars'ın daha önce aynı yerde bulunan sarayının arazisi üzerine yapıldı. İki ince kalem minaresi, kurşun kaplı kubbesi ve siyah-beyaz taş sıralarıyla öne çıkan cami, Osmanlı klasik mimarisini Şam'ın yerel taş işçiliğiyle birleştiriyor. Bu özellik, yapıyı hem İstanbul'daki Sinan eserlerinden hem de Şam'ın diğer camilerinden ayıran en belirgin unsur olarak görülüyor.

Külliye; cami, tabhane (misafirhane), imaret, medrese ve hücrelerden oluşuyor. Avlunun ortasında büyük bir havuz bulunuyor ve cami bu havuzun karşısında, revaklı bir son cemaat yeriyle yükseliyor. Kanuni'nin oğlu II. Selim döneminde külliyenin yanına Selimiye Medresesi eklendi. Medrese bölümü uzun yıllar el sanatları çarşısı olarak da kullanıldı.

Hac yolunun durağı

Süleymaniye Külliyesi, inşa edildiği dönemden itibaren Anadolu'dan, Balkanlar'dan ve İstanbul'dan yola çıkan hac kervanlarının Şam'daki en önemli konaklama noktalarından biri oldu. Şam, Osmanlı döneminde "Şam-ı Şerif" olarak anılıyor ve hac yolunun çıkış kapısı kabul ediliyordu. Hacılar Hicaz'a doğru yola çıkmadan önce külliyenin tabhanesinde konaklıyor, imaretinde yemek yiyor ve camisinde ibadet ediyordu. Bu nedenle yapı, yalnızca bir cami değil, aynı zamanda yüzyıllar boyunca hizmet veren bir sosyal tesis olarak da önem taşıyor.

Sultan Vahdettin'in kabri de burada

Külliyenin Türkiye açısından bir başka önemi, son Osmanlı padişahı Sultan VI. Mehmed Vahdettin'in kabrinin burada bulunması. 1922'de saltanatın kaldırılmasının ardından ülkeden ayrılan Vahdettin, 1926'da İtalya'nın San Remo kentinde vefat etti. Naaşı, Şam'a getirilerek Süleymaniye Külliyesi'nin hazîresine defnedildi. Türkiye'den Şam'ı ziyaret edenler için bu kabir, uzun yıllar boyunca en çok ziyaret edilen yerler arasında yer aldı. Türk ekiplerinin Şam'daki restorasyon çalışmalarında Vahdettin'in kabrinin bulunduğu bölüm de ele alındı.

Savaş yıllarında aksayan restorasyon

Külliyede restorasyon çalışmaları iç savaştan önce başlamıştı; ancak 2011'de başlayan çatışmalar nedeniyle çalışmalar yarıda kaldı ve yapı ibadete kapalı kaldı. Suriye'de Aralık 2024'te yönetimin değişmesinin ardından Türkiye ile Suriye arasında başlayan yeni dönemde, Osmanlı eserlerinin onarımı da gündeme geldi. Restorasyon çalışmalarında TİKA'nın yer aldığı belirtiliyor. Restorasyonun tamamlanmasıyla birlikte külliye yeniden ibadete açıldı; külliyenin diğer bölümlerinde çalışmaların sürüp sürmediğine ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşılmadı.

Türkiye'nin yurt dışındaki Osmanlı eserleri

TİKA ve Vakıflar Genel Müdürlüğü, Balkanlar'dan Orta Doğu'ya, Kuzey Afrika'dan Kafkasya'ya kadar geniş bir coğrafyada Osmanlı döneminden kalan cami, köprü, türbe ve medreseleri restore ediyor. Bu çalışmalar kapsamında Kosova, Kuzey Makedonya ve Macaristan gibi ülkelerde pek çok Osmanlı camisi ve türbesi yeniden ayağa kaldırıldı. Şam'daki Süleymaniye Külliyesi, Mimar Sinan'ın Türkiye dışında kalan en önemli eserlerinden biri olarak bu çalışmaların en dikkat çeken örnekleri arasında yer alıyor.

Şam'ın tarihi dokusunda Emevi Camii ile birlikte en çok bilinen yapılardan biri olan Süleymaniye Külliyesi'nin yeniden açılması, hem Suriyeliler hem de bölgeyi ziyaret eden Türkler için uzun süre kapalı kalan bir tarihi mekânın yeniden hayata dönmesi anlamına geliyor.