Özbekistan'da yeni alfabeye geçiş nasıl olacak?
- Ne oldu: Adalet Bakanlığı 21 Kasım'da yeni alfabeye geçişe ilişkin karar taslağını kamuoyu görüşüne sundu.
- Ne değişiyor: Oʻ, Gʻ, Sh ve Ch yerine Ö, Ğ, Ş ve Ç harfleri kullanılacak; alfabe 28 harf ve bir kesme işaretinden oluşacak.
- Kurumlara süre: Devlet kurumları bir ay içinde kendi geçiş yol haritalarını hazırlayacak.
- Yasa ne zaman yürürlükte: Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in 21 Ekim'de imzaladığı yasa 22 Nisan 2027'de yürürlüğe girecek.
- Okullar: 2027'den itibaren birinci sınıf ders kitapları yeni alfabeyle basılacak; bütün ders kitaplarının değişimi 2031'e kadar sürecek.
Özbekistan, Latin harfli alfabesinde yaptığı değişikliği uygulamaya geçirmek için takvimi belirlemeye başladı. Adalet Bakanlığı, 21 Kasım'da güncellenmiş Özbek alfabesinin uygulanmasına yönelik Bakanlar Kurulu karar taslağını kamuoyu görüşüne açtı. Taslak, resmî belgelerin, ders kitaplarının, ambalajların, tabelaların ve dijital platformların yeni alfabeye hangi sürelerle uyarlanacağını düzenliyor.
Kurumlar ne yapacak?
Taslağa göre devlet kurumları ve kuruluşlar, karar yürürlüğe girdikten sonra bir ay içinde kendi geçiş yol haritalarını hazırlayacak. Bu yol haritalarında her işin süresi, sorumlu birimler ve finansman kaynakları gösterilecek.
Belgede devletin elektronik sistemlerinin de yeni harflere uyarlanması öngörülüyor. Vatandaşların devlet hizmetlerine girişte kullandığı OneID kimlik doğrulama sistemi bu sistemler arasında sayılıyor.
Ders kitapları için ayrı bir düzenleme var: Çalışmaların sonunda kitapların hangi sınıfta, hangi derste ve hangi öğretim yılında değiştirileceğini gösteren bir takvim hazırlanacak.
Alfabede hangi harfler değişiyor?
Yeni düzenlemeyle dört harf ya da harf birleşimi değişiyor:
- Oʻ yerine Ö
- Gʻ yerine Ğ
- Sh yerine Ş
- Ch yerine Ç
Alfabenin diğer harfleri aynı kalıyor. Güncellenmiş alfabe 28 harf ve "tutuq belgisi" denen bir kesme işaretinden oluşuyor. Şu an kullanılan alfabe ise 26 harf ve üç harf birleşiminden oluşuyordu.
Böylece Özbekçede kullanılacak dört harf, Türk alfabesindeki Ö, Ğ, Ş ve Ç ile aynı biçime kavuşuyor. Örneğin "oʻzbek" sözcüğündeki ilk harf "Ö" ile, "shahar" (şehir) sözcüğündeki ilk ses "Ş" ile yazılacak.
Yasa hangi aşamalardan geçti?
Alfabe değişikliğine ilişkin yasa tasarısı Özbekistan Oliy Meclisi'nin alt kanadı Yasama Meclisi'nde 7 Temmuz 2026'da kabul edildi. Senato tasarıyı 10 Eylül'de onayladı. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev yasayı 21 Ekim'de imzaladı ve yasa aynı gün resmî olarak yayımlandı.
Yasa, yayımlanmasından altı ay sonra, 22 Nisan 2027'de yürürlüğe girecek. Adalet Bakanlığı'nın taslağı, bu tarihe kadar ve sonrasında yapılacak geçiş işlerinin ayrıntısını belirliyor.
Okullarda geçiş ne zaman?
Yeni alfabeyle basılan ilk ders kitapları 2027'den itibaren birinci sınıf öğrencilerinin eline geçecek. Bütün ders kitaplarının yeni alfabeye göre yenilenmesinin 2031'e kadar tamamlanması planlanıyor. Böylece geçiş, sınıf sınıf ilerleyen bir takvimle yürüyecek.
Arka plan: Latin alfabesine uzun geçiş
Özbekistan, bağımsızlığın ardından 1993'te Kiril alfabesinden Latin alfabesine geçişi öngören yasayı kabul etmişti. O ilk Latin alfabesinde de Ö, Ğ, Ş ve Ç harfleri yer alıyordu. 1995'te yapılan değişiklikle bu harflerin yerine Oʻ, Gʻ, Sh ve Ch kullanılmaya başlandı. Yeni yasa, bu dört harf için 1993'teki biçime dönüyor.
Alfabe konusu Özbekistan'da uzun süredir tartışılıyordu. Devlet Dili Departmanı'nın başkanı, yeni alfabe tasarısının yaklaşık on yıl boyunca görüşüldüğünü açıkladı; Senato'nun onayladığı metin, hazırlanan tasarıların beşinci sürümü oldu.
Taslak hakkında görüş nasıl verilecek?
Adalet Bakanlığı'nın hazırladığı taslak, Özbekistan'da düzenleme taslaklarının yayımlandığı kamuoyu görüş platformunda yer alıyor. Kararın son metni, görüşlerin değerlendirilmesinin ardından Bakanlar Kurulu tarafından kabul edilecek.
Haberleri kaçırmaSon dakika haberleri WhatsApp ve Telegram kanallarımıza anında düşüyor.
WhatsApp kanalını takip etTelegram'dan takip etUygulamayı kur
Taşkent metrosunda 5 vagonlu trenler ne zaman başlıyor?
Okumaya devam et →
İlgili Haberler
Dünya
Özbekistan BM e-Devlet sıralamasında kaçıncı oldu?
Dünya
Taşkent-Parkent treni kaç dakikada gidiyor, bilet ne kadar?
Dünya
Hırvatistan'da inşaat işi: Özbekistanlılar nasıl başvuracak?
Dünya
Fergana Vadisi'nde elektrik neden kesildi?
Dünya
Cevdet Yılmaz Taşkent'te: Mirziyoyev'le neler konuşuldu?