İstanbul trafiğinin yıllık maliyeti ne kadar?

Rakamlar neden farklı?

Trafiğin maliyeti tek bir yöntemle hesaplanmıyor. Esenler Belediyesi'nin Şehir Düşünce Merkezi tarafından hazırlanan Türkiye Trafik Durum Raporu, yaklaşık 3 bin kişinin katıldığı anketler ve saha araştırmalarıyla hazırlandı. Rapor, İstanbul için yıllık maliyeti yaklaşık 10 milyar dolar, Türkiye geneli için 50-60 milyar dolar olarak tahmin ediyor. Bu hesaba yalnızca trafikte yanan yakıt değil, işe geç kalma ve verimlilik kaybı, lojistik gecikmeler, trafik stresinin yol açtığı sağlık harcamaları gibi dolaylı kalemler de dahil ediliyor.

Daha önceki çalışmalarda ise rakam daha düşüktü. Ulaştırma alanında çalışan akademisyen Doç. Dr. Selim Dündar, İstanbul trafiğinin yıllık maliyetini 6-7 milyar dolar olarak açıklamış, verilerin güncellenmesi gerektiğini vurgulamıştı. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın yayımladığı araştırmada ise Türkiye genelinde trafik gecikmelerinin yıllık maliyeti 245,6 milyar lira olarak hesaplandı. Kapsam ve yöntem farklı olduğu için bu rakamlar birebir karşılaştırılamıyor, ama hepsi aynı yöne işaret ediyor: trafik, kentin ekonomisine her yıl milyarlarca dolarlık yük getiriyor.

İstanbullu trafikte ne kadar zaman kaybediyor?

Navigasyon şirketi TomTom'un trafik endeksine dayanan çalışmalar, İstanbul'u dünyanın en sıkışık şehirleri arasında gösteriyor. Bu verilere göre İstanbul'da yoğun saatlerde yaklaşık 10 kilometrelik bir gidiş-dönüş yapan sürücü, yılda 105 ile 120 saat arasında fazladan zamanı trafikte geçiriyor. Bu da her yıl yaklaşık beş tam güne denk geliyor. Bazı yayınlarda geçen "yılda 12 gün" rakamı ise bu kaynaklarla doğrulanmıyor; o hesap büyük olasılıkla daha uzun yolculukları ya da toplam yolculuk süresini kapsıyor.

Araç sayısı katlanarak arttı

Trafik sorununun en önemli nedenlerinden biri araç sayısındaki hızlı artış. Türkiye'de trafiğe kayıtlı araç sayısı 2015'te yaklaşık 20 milyondu; 2025 sonbaharında 33 milyonu aştı. Uzmanlar, bin kişiye düşen otomobil sayısının Türkiye'de Avrupa ortalamasının hâlâ altında olduğunu, bu nedenle araç sayısının artmaya devam edeceğini vurguluyor. İstanbul'da toplu taşıma ağı genişlese de raylı sistemin kentin büyüklüğüne oranla yetersiz kalması, bireysel araç kullanımını artırıyor.

Çözüm için ne öneriliyor?

Raporlarda ve uzman görüşlerinde öne çıkan öneriler birbirine yakın: raylı sistem ağının hızla genişletilmesi, toplu taşımanın daha cazip hâle getirilmesi, iş ve okul saatlerinin kademelendirilmesi, akıllı trafik sinyalizasyonu ve uzaktan çalışmanın yaygınlaştırılması. Uzmanlar ayrıca trafik eğitiminin ilkokul çağında başlaması ve sürücü davranışlarının değişmesi gerektiğini vurguluyor; araştırmalarda sürücülerin büyük bölümünün kendini dikkatli gördüğü, riskleri ise daha çok "diğer sürücülere" bağladığı görülüyor.

Okur için pratik açıdan bakıldığında, İstanbul'da en büyük zaman kazancı hâlâ raylı sistemi kullanabilen hatlardan geliyor. Sabah 07.30-09.30 ve akşam 17.00-20.00 arası, köprü ve ana arterlerde yoğunluğun zirve yaptığı saatler; mümkünse yolculukları bu saatlerin dışına kaydırmak, navigasyon uygulamalarının anlık trafik verisiyle güzergâh seçmek kayıpları azaltıyor.