Göbeklitepe'de Tarih Yazımını Değiştiren Bulgular

Göbeklitepe, binlerce yıllık bulgularıyla tarih yazımını değiştiren önemli bir arkeolojik alandır. Kent merkezine 18 kilometre uzaklıktaki Örencik Mahallesi'nde bulunan Göbeklitepe'de 1995'ten bu yana Kültür ve Turizm Bakanlığı himayesinde kazı çalışmaları yürütülüyor. Göbeklitepe Kazı Başkanı Prof. Dr. Necmi Karul, kazılarla Göbeklitepe'nin neolitik çağın anıtsal yapılarını barındırdığının öğrenildiğini belirtti.

Kazılar, M.Ö. 9600'lü yıllar ile 8200'lü yıllar arasına tarihlenen yaklaşık 1500 yıllık süreci yansıtan yerleşim katmanlarının kısmen açığa çıkarıldığını gösterdi. Burada kamusal özellik taşıyan anıtsal yapıların olmasının arkeoloji camiasında büyük etki yarattığı kaydedildi. Göbeklitepe'de bulunan T biçimi dikili taşlar ve üzerindeki semboller, 12 bin yıl önceki insanın mimarlıkta, teknolojide, sanatta ne kadar ileri toplumlar olduğunu gösterdi.

Göbeklitepe, yerleşikliğin hemen ardından bitkileri tarıma aldıklarını ve hayvanları evcilleştirdiklerini gösteriyor. Dolayısıyla Göbeklitepe ve benzeri yerlerde yerleşiklikle başlayan süreç, bugünkü toplumsal düzenin temelindeki en önemli girdi olan üretici yaşamın da başlangıcını gördüğümüz bir yer olarak arkeoloji tarihçesinde önemli bir yer tuttu.

Göbeklitepe ve çağdaşı alanlardaki bulguların tarih yazımını değiştirebildiğini ifade eden Karul, tarih kitaplarının dünyanın hemen hemen her yerinde son yıllarda değiştiğini belirtti. Özellikle yerleşikliğin nedeninin tarım ve hayvancılık olduğu düşünülürken Göbeklitepe ve çağdaşı yerler, yerleşikliğin nedeninin tarım ve hayvancılık değil, tarım ve hayvancılığın yerleşiminin bir sonucu olduğunu gösteren yerlerin başında geliyor.

Göbeklitepe'de yapılan kazılar, okul kitaplarında geçmiş dönemdeki insanların yaşam mücadelesi vermekle sınırlı bir hayat sürdürdükleri algısını da değiştirdi. İnsanların mağaralarda yaşadığı ve zorluklar içerisinde yaşadığı gibi bir algı vardı, ancak Göbeklitepe'de bunun ne kadar gerçek dışı olduğunu gösterdi. 12 bin yıl önceki insanların becerilerinin, başarılarının her anlamda, teknolojide, mimarlıkta ne kadar üst düzeyde olduğunu gösterdi.