Atatürk'ün son günleri: 10 Kasım 1938'de neler oldu?

Hastalığın başlangıcı

Atatürk'ün sağlığına ilişkin şikâyetler 1937 yılının sonlarında belirginleşti. Burun kanamaları, kaşıntı ve halsizlik gibi belirtiler üzerine yapılan muayenelerde karaciğer rahatsızlığı tespit edildi. 1938'in başında Fransız hekim Prof. Noël Fiessinger'in de katıldığı muayeneler sonucunda hastalığın karaciğer sirozu olduğu kesinleşti. Doktorların dinlenme tavsiyesine karşın Atatürk, devlet işlerini bırakmadı; özellikle Hatay meselesini yakından takip etti. 1938 yazının bir bölümünü dinlenmek amacıyla Savarona yatında geçirdi.

Son haftalar Dolmabahçe'de

Hastalığı ilerledikçe Atatürk, Dolmabahçe Sarayı'ndaki odasından çıkamaz hâle geldi. Ekim 1938'de durumu ağırlaştı ve bir süre bilincini kaybetti. Cumhuriyet'in 15. yıl dönümü olan 29 Ekim 1938'de törenlere katılamadı; hükümet ve yakın çevresi sağlık durumuyla ilgili gelişmeleri resmî bültenlerle kamuoyuna duyurdu. Kasım ayının ilk günlerinde ikinci kez komaya girdi. Tedavi heyetinin bütün çabalarına rağmen 10 Kasım 1938 Perşembe sabahı saat 09.05'te hayatını kaybetti. Ölüm haberi radyo ve gazetelerle duyurulduğunda ülke yasa boğuldu; yurt dışındaki pek çok başkentte de bayraklar yarıya indirildi.

İstanbul'dan Ankara'ya son yolculuk

Atatürk'ün naaşı, Dolmabahçe Sarayı'nın tören salonunda kurulan katafalkta günlerce halkın ziyaretine açıldı; on binlerce kişi saray önünde uzun kuyruklar oluşturdu. 19 Kasım'da düzenlenen törenle naaş saraydan alındı, Sarayburnu'ndan Yavuz zırhlısına taşındı ve İzmit'e götürüldü. Buradan özel trenle Ankara'ya ulaşan naaş, 21 Kasım 1938'de yapılan devlet töreninin ardından Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrine konuldu. Atatürk'ün naaşı burada 15 yıl kaldı.

Ardından cumhurbaşkanlığı

Atatürk'ün ölümünün ertesi günü, 11 Kasım 1938'de Türkiye Büyük Millet Meclisi toplandı ve İsmet İnönü oy birliğiyle Türkiye Cumhuriyeti'nin ikinci cumhurbaşkanı seçildi. Meclis aynı günlerde ulusal yas ilan etti. Atatürk'ün 1938 Eylül'ünde kaleme aldığı vasiyetname ölümünden sonra açıldı. Vasiyetnamede mal varlığını Cumhuriyet Halk Partisi'ne bıraktığı; gelirlerden kız kardeşi Makbule Hanım'a ve manevi çocuklarına pay ayrılmasını, kalanının ise Türk Dil Kurumu ile Türk Tarih Kurumu'na verilmesini istediği yer alıyordu.

Anıtkabir'e nakil

Atatürk için Ankara'nın Rasattepe sırtında anıt mezar yapılmasına karar verildi; uluslararası proje yarışmasını Emin Onat ve Orhan Arda'nın tasarımı kazandı. Anıtkabir'in inşaatı tamamlanınca naaş, ölümünün 15. yıl dönümü olan 10 Kasım 1953'te düzenlenen büyük bir törenle Etnografya Müzesi'nden alınarak Anıtkabir'e nakledildi. O günden bu yana her 10 Kasım'da devlet töreni Anıtkabir'de yapılıyor ve on binlerce kişi Anıtkabir'i ziyaret ediyor.

Saat 09.05 geleneği

Atatürk'ün hayatını kaybettiği an, her yıl 10 Kasım'da saat 09.05'te ülke genelinde sirenlerin çalınması ve saygı duruşuyla anılıyor. Bu dakikada trafikteki araçlar durup korna çalıyor, okullarda, kamu kurumlarında, iş yerlerinde ve sokaklarda insanlar olduğu yerde bir dakikalık saygı duruşunda bulunuyor. Dolmabahçe Sarayı'ndaki saatlerin 09.05'te durdurulduğu bilgisi de anmaların sembollerinden biri hâline geldi. Okullarda gün boyunca anma programları düzenleniyor; bayraklar yarıya indiriliyor.

Yarın Anıtkabir ve Dolmabahçe'de neler var?

Ölümünün 88. yıl dönümünde Ankara'daki devlet töreninin ayrıntıları, Anıtkabir'in ziyaret saatleri ve SOLOTÜRK'ün saygı uçuşu Anıtkabir haberimizde; İstanbul'daki anma programı, Dolmabahçe ziyareti ve ulaşım bilgileri İstanbul'da 10 Kasım haberimizde yer alıyor.